فصلنامه
نویسنده = َشقایق هوائی

مقایسه سامانه‌های رده‌بندی جهانی و آمریکایی برای طبقه‌بندی خاک‌های متکامل دارای افق تجمع رس تراس‌های رودخانه‌ای زاینده‌رود

دوره 33، شماره 1، بهار 1398، صفحه 181-189

https://doi.org/10.22067/jsw.v33i1.75468

شقایق هوائی، اردوان کمالی، نورایر تومانیان

چکیده با توجه به ارتباط چندجانبه خاک و سایر اجزاء سیستم­های سطحی زمین، رده­بندی خاک ابزاری ضروری در جهت پهنه­بندی صحیح و اتخاذ تصمیمات مدیریتی در عرصه­های منابع طبیعی می­باشد. به منظور بررسی توانایی دو سامانه طبقه­بندی جهانی و رده­بندی آمریکایی در توصیف تغییرپذیری­های جزئی موجود بین خاک­های متکامل (دارای افق تجمع رس) تراس بالایی رودخانه زاینده رود، این پژوهش در سطح مطالعاتی نیمه­تفضیلی طراحی و پس از انتخاب چهار خاکرخ شاهد، کلاس­بندی خاک طبق الگوی دو سامانه انجام گرفت. نتایج نشان داد که سامانه طبقه­بندی جهانی به دلیل مزایایی چون توصیف کننده­های Clayic، Cutanic، Ochric، Ruptic، Endocalcaric و نیاز به داده­های آزمایشگاهی کم­تر، در توصیف ویژگی­های درون خاک­رخی در این پژوهش بسیار موفق­تر از سیستم رده­بندی آمریکایی بوده، اما همچنان توانایی نمایش تفاوت در توالی افق­های مشخصه تمامی خاک­رخ­های موجود در این مطالعه نیمه­تفضیلی را نداشته است. از طرف دیگر سامانه آمریکایی بر خلاف الگوی جهانی، با بهره­گیری از رژیم رطوبتی و حرارتی خاک، توصیفی از شرایط محیطی ارائه نموده است و اسم خاک در این سامانه نشان دهنده وجود خاک با افق آرجیلیک در شرایط اقلیمی خشک بوده است. بنایراین می­توان بیان نمود که میزان کارآیی هر یک از سامانه­های طبقه­بندی جهانی و آمریکایی بسته به نوع هدف بکارگیری و مقیاس مطالعه متفاوت خواهد بود.

مدل‌سازی پارامترهای مقاومت برشی خاک سطحی در مقیاس زمین نما به کمک برخی ویژگی های خاک و محیطی در اراضی منطقه سمیرم استان اصفهان

دوره 28، شماره 2، بهار 1393، صفحه 319-329

https://doi.org/10.22067/jsw.v0i0.22112

َشقایق هوائی، شمس الله ایوبی، محمد رضا مصدقی

چکیده مقاومت برشی خاک سطحی یکی از مهم ترین ویژگی های مؤثر در تخمین و اندازه گیری فرسایش خاک بوده که اندازه گیری مستقیم آن در سطح حوضه آبخیز هزینه بر و وقت گیر می باشد. این پژوهش با هدف پیش بینی مقاومت برشی خاک سطحی و رتبه بندی مهم ترین فاکتورهای موثر بر آن، با استفاده از مدل سازی توسط روش های شبکه عصبی مصنوعی (ANNs) و رگرسیون چندمتغیره خطی (MLR) و مقایسه این دو روش انجام شد. برای اندازه گیری مقاومت برشی خاک سطحی در صحرا، دستگاه جعبه برش مستقیم طراحی و ساخته شد که قادر به تعیین هر دو پارامتر چسبندگی (c) و زاویه اصطکاک داخلی (φ) می باشد. منطقه مورد مطالعه به مساحت 3500 کیلو متر مربع در اراضی شهرستان سمیرم، واقع در استان اصفهان انتخاب و نمونه برداری خاک (5-0 سانتی متری) و اندازه گیری مقاومت برشی خاک سطحی توسط دستگاه مزبور در 100 نقطه انجام شد. ویژگی های توزیع اندازه ذرات، درصد رس ریز، مقدار ماده آلی، درصد آهک، چگالی ظاهری و درصد سنگ ریزه خاک روی نمونه های خاک تعیین شدند. شاخص نرمال شده پوشش گیاهی (NDVI)، کاربری زمین و نوع سازند زمین شناسی نیز تعیین گردید. مدل سازی به دو روش MLRو ANNs جهت پیش-بینی مقاومت برشی خاک سطحی (c و φ) انجام شد. به منظور ارزیابی و مقایسه عملکرد مدل های مذکور از شاخص های ضریب تبیین و ریشه میانگین مربعات خطا استفاده شد. نتایج نشان دهنده دقت مناسب روش ANNs نسبت به روش MLR به دلیل توانایی زیاد شبکه عصبی در کشف و بررسی روابط پیچیده غیر خطی بین پارامتر ها است. نتایج تجزیه حساسیت بر اساس مدل های شبکه عصبی نشان داد که NDVI، چگالی ظاهری و میزان رس ریز فاکتورهایی هستند که به کمک آن ها می توان c خاک را پیش بینی کرد. نتایج تجزیه حساسیت در مورد پارامتر φ نشان داد که میزان شن، چگالی ظاهری و NDVI مهم ترین فاکتور ها و نسبت OM/Clay و مقدار ماده آلی کم اهمیت ترین فاکتورها در پیش بینی این پارامتر در منطقه مورد بررسی بودند.