فصلنامه
کلیدواژه‌ها = کشاورزی حفاظتی
علوم خاک

بررسی تأثیر خاک‌ورزی و کوددهی بر اساس نیاز گیاه بر عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ (Carthamus tinctorius) در شرایط دیم

دوره 38، شماره 4، مهر و آبان 1403، صفحه 445-461

https://doi.org/10.22067/jsw.2024.86923.1387

دنیا پرماه، حمیدرضا چقازردی، فرزاد مندنی، علی بهشتی آل آقا، دانیال کهریزی

چکیده تولید عملکرد مطلوب در کشت دیم به‌طور مستقیم به میزان بارندگی و ذخیره رطوبت در خاک بستگی دارد. سیستم خاک‌ورزی به‌طور مستقیم بر محتوی ذخیره رطوبتی و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک تأثیر می‌گذارد و انتخاب سیستم مناسب خاک‌ورزی درنهایت عملکرد محصول را تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین منظور و با توجه به ارزش کشت گیاهان دانه‌ روغنی، آزمایشی برای بررسی تأثیر خاک‌ورزی و کوددهی بر عملکرد و اجزای عملکرد گلرنگ در شرایط دیم انجام شد. آزمایش به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار و به‌صورت دیم انجام گردید. تیمارها شامل سامانه‌های خاک‌ورزی (خاک‌ورزی مرسوم، خاک‌ورزی کاهش­یافته و بی‌خاک‌ورزی) به‌عنوان عامل اصلی و کود NPK (مخلوطی از کودهای اوره، سوپر فسفات تریپل و سولفات پتاسیم)، در چهار سطح صفر، 33، 66 و 100 درصد به‌عنوان عامل فرعی بودند. در تمام مراحل کاشت، داشت و برداشت تمام مدیریت­های زراعی بر اساس مدیریت مرسوم منطقه مورد بررسی و به شیوه کشاورز صورت گرفت. در مرحله‌ رسیدگی فیزیولوژیک نمونه‌برداری نهایی یا برداشت به‌صورت دستی انجام شد. نتایج پژوهش نشان داد صفات مورد بررسی شامل شاخص سطح برگ، میزان ماده خشک، وزن هزار دانه، عملکرد دانه و عملکرد زیستی تحت تأثیر سیستم خاک‌ورزی، کود و اثر متقابل آن‌ها قرار گرفتند. بالاترین عملکرد دانه گلرنگ به میزان 6/195 گرم در متر مربع از نسبت کودی 33 درصد و خاک‌ورزی مرسوم و کمترین عملکرد دانه به میزان 2/116 گرم در متر مربع نیز از بی‌خاک‌ورزی و عدم مصرف کود حاصل شد. نتایج نشان داد که سیستم خاک‌ورزی مرسوم نسبت به کم­خاک‌ورزی و بی‌خاک‌ورزی نتیجه بهتری داشت. در بیشتر صفات مورد بررسی کاربرد نسبت 33 و 66 درصد نیاز کودی سبب بهترین نتیجه شده و نسبت کودی 100 درصد تأثیرات منفی بر جای گذاشته است که این امر نشان دهنده نیاز کودی کمتر این رقم در شرایط مورد مطالعه نسبت به ارقام در مناطق دیگر می­باشد. با توجه به این‌که پژوهش در سال‌های پرباران انجام شد، خاک‌ورزی مرسوم بهتر از کم خاک‌ورزی بوده است. پیشنهاد می‌شود میزان تولید این گیاه در شرایط آبیاری‌های مختلف و محدودیت رطوبتی ارزیابی شود تا سیستم‌های خاک‌ورزی و روش‌های مدیریتی با دقت بیشتری بررسی و انتخاب شوند.

علوم خاک

پیامد سه‌ساله خاک‌ورزی حفاظتی و گیاه پوششی بر برخی شناسه‌های کیفیت خاک و اجزاء عملکرد ذرت

دوره 36، شماره 6، بهمن و اسفند 1401، صفحه 773-785

https://doi.org/10.22067/jsw.2022.78321.1195

محسن نائل، سیده صبا صالحی، جواد حمزه ئی، مرضیه زندی باغچه مریم

چکیده بهره­گیری از خاک­ورزی حفاظتی و کاشت گیاهان پوششی در چارچوب کشاورزی حفاظتی نه تنها در بلند مدت به حفظ منابع خاک و آب کمک می­کند بلکه می­تواند به پایداری تولید نیز بیانجامد. به منظور مقایسه اثر روش­های مختلف خاک­ورزی حفاظتی و گیاهان پوششی بر برخی شناسه­های کیفیت خاک و اجزاء عملکرد ذرت، یک آزمایش مزرعه­ای سه­ساله به صورت طرح فاکتوریل دو عاملی در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. نظام خاک­ورزی در سه سطح (بی­خاک­ورزی، کم­خاک­ورزی و خاک­ورزی مرسوم) و گیاه پوششی در سه سطح (ماشک گل­خوشه­ای، خلر و بدون گیاه پوششی) اجرا شدند. ادوات مورد استفاده در خاک­ورزی مرسوم شامل گاوآهن برگردان­دار و دیسک، در کم­خاک­ورزی شامل گاوآهن چیزل، و در بی­خاک­ورزی صرفا از دروگر برای درو کردن گیاه پوششی استفاده شد. نمونه­برداری از خاک سطحی (15-0 سانتی متر) در سال سوم آزمایش و پس از برداشت ذرت انجام گرفت. مقدار کربن آلی کل، ذخیره کربن خاک[1]، کربن فعال[2]، شاخص مدیریت کربن[3]، تنفس پایه[4]، فسفر و پتاسیم فراهم، جرم مخصوص ظاهری، میانگین وزنی قطر خاکدانه­های پایدار در آب و فعالیت آنزیم فسفاتاز قلیایی تعیین شد. به­جز فسفر فراهم، سایر شناسه­های کیفیت خاک در نظام کم­خاک­ورزی، در مقایسه با خاک­ورزی مرسوم، بهبود یافت. با این حال، این دو تیمار تفاوت معنی‌داری از نظر کربن فعال، ذخیره کربن و شاخص مدیریت کربن نشان ندادند. به علاوه، کمترین مقادیر کربن آلی کل (74/0 درصد) در تیمار بی­خاک­ورزی دیده شد، که تفاوت معنی‌داری با تیمار خاک­ورزی مرسوم (83/0 درصد) نداشت. نظام کم­خاک­ورزی با افزایش میانگین وزنی قطر خاکدانه­های پایدار و انباشت بقایای گیاهی، در نگهداشت کربن آلی خاک موثر بود. نظام کم­خاک­ورزی در مقایسه با بی­خاک­ورزی، باعث بهبود اغلب شناسه­های کیفیت خاک شد. هر دو گیاه پوششی باعث بهبود اغلب شناسه­های کیفیت خاک، در مقایسه با شاهد شدند. هرچند گیاه ماشک، در مقایسه با خلر، به طور مؤثرتری باعث بهبود شاخص مدیریت کربن شد. ذخیره کربن در تیمار ماشک و خلر، به ترتیب 54 و 40 درصد بیشتر از تیمار بدون گیاه پوششی بود. در خاک­ورزی مرسوم، کمترین مقدار عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، وزن صد دانه، وزن بلال، وزن دانه در بلال و تعداد ردیف دانه در بلال مشاهده شد. در مقابل، بیشترین مقدار عملکرد دانه، وزن صد دانه، وزن بلال و وزن دانه در بلال در تیمار بی­خاک­ورزی مشاهده شد. با این حال، تفاوت معنی­داری بین دو تیمار خاک­ورزی حفاظتی (بی­خاک­ورزی و کم­خاک­ورزی) از نظر عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، وزن بلال و تعداد ردیف دانه در بلال وجود نداشت. از طرف دیگر، تأثیر گیاه پوششی بر عملکرد بیولوژیک و تعداد دانه در ردیف بلال معنی­دار بود، به طوری که بیشترین مقدار این دو صفت در تیمار ماشک گل­خوشه­ای مشاهده شد. در کل، تلفیق کم­خاک­ورزی و گیاه پوششی ماشک گل­خوشه­ای به عنوان مناسب­ترین نظام کشت از نظر بهبود شناسه­های کیفیت خاک و عملکرد ذرت در منطقه مورد مطالعه معرفی می­گردند.
 
[1]- Soil (organic) Carbon Stock
[2]- Active Carbon
[3]- Carbon Management Index
[4]- Basal Respiration