فصلنامه
نویسنده = عیسی ابراهیمی

بررسی تغییرات زمانی و مکانی توزیع اندازه ذرات رسوب‌های معلق در رودخانه پسیخان استان گیلان

دوره 33، شماره 2، بهار 1398، صفحه 229-243

https://doi.org/10.22067/jsw.v33i2.75427

ملیحه ابراهیمی، حسین اسدی، آرزو شریفی، عیسی ابراهیمی

چکیده بررسی ویژگی­های فیزیکی ذرات معلق از موضوعات مهم در مطالعه رودخانه­ها است. یکی از این ویژگی­ها، توزیع اندازه ذرات رسوب معلق است، که بیان­گر ارتباط بین منابع رسوب و فرآیندهای رسوب­گذاری می­باشد. هدف این پژوهش، بررسی تغییرات زمانی و مکانی توزیع اندازه ذرات رسوب معلق رودخانه پسیخان در استان گیلان می­باشد. طی دوره زمانی هفت ماهه از مهر 1392 تا فروردین 1393، از دو ایستگاه هیدرومتری (مبارک­آباد در بالادست و نوخاله در پایین­دست) نمونه­برداری صورت گرفت. به این منظور تعدادی نمونه رسوب معلق با فواصل زمانی 15 روزه به روش انتگراسیون عمقی در شرایط عادی و سیلابی دبی رودخانه برداشت و پس از آماده­سازی، توزیع اندازه ذرات رسوب به روش پیپت اندازه­گیری شد. میانگین وزنی قطر ذرات رسوب (MWD) و قطر ذرات با فراوانی 50 درصد (d50) در هر ایستگاه در تاریخ­های نمونه­برداری تعیین و منحنی توزیع اندازه ذرات رسم گردید. نتایج نشان داد که مقدار متوسط MWD و  d50به ترتیب 062/0 و 052/0 میلی­متر در ایستگاه مبارک­آباد و 052/0 و 047/0 میلی­متر در ایستگاه نوخاله بود. حداکثر MWD و  d50به ترتیب 07/0 و 061/0 میلی­متر در ایستگاه مبارک­آباد مشاهده شد. هم­چنین مطالعه توزیع اندازه ذرات رسوب نشان داد که ذرات کوچک­تر از دو میلی­متر در ایستگاه نوخاله بین 99-87 درصد و در ایستگاه مبارک­آباد بین 94-83 درصد است. علاوه بر این در اکثر نمونه‌برداری­ها، بین دبی جریان و اندازه ذرات رسوب معلق ارتباطی وجود نداشت که نشان­دهنده طبیعت غیرهیدرولیکی و تأثیر متغیرهای متفاوت دیگر مثل منشاء رسوبات، تاریخ و انرژی انتقال، توانایی فرسایندگی، فرسایش­پذیری و ته­نشینی در اندازه ذرات رسوبات معلق در جریان رودخانه­ای است. هم‌چنین براساس نتایج اندازه ذرات رسوب در ایستگاه مبارک­آباد درشت­تر از ایستگاه نوخاله می­باشد که این موضوع را می­توان به نوع فرسایش موجود در منطقه و برداشت شن از رودخانه نسبت داد. در نواحی بالادست به دلیل کوهستانی بودن احتمال وقوع فرسایش خندقی و زمین­لغزش بیش­تر، در حالی‌که در پایین­دست فرسایش عمدتا پاشمانی و ورقه­ای است. ضمن اینکه با کاهش شیب عمومی رودخانه، ذرات درشت­تر قبل از رسیدن به ایستگاه نوخاله ته­نشین می­شوند.

تأثیر گروه‌های بافتی مختلف بر قابلیت برازش مدل‌های متفاوت منحنی توزیع اندازه ذرات خاک

دوره 28، شماره 1، بهار 1393، صفحه 111-126

https://doi.org/10.22067/jsw.v0i0.21189

مصطفی راستگو، حسین بیات، عبدالله راستگو، عیسی ابراهیمی

چکیده گام مهم در استفاده از توزیع اندازه ذرات (PSD) خاک برای پیش‌بینی منحنی مشخصه رطوبتی خاک تعیین یک منحنی پیوسته صحیح برای آن است. مدل‌های بسیاری برای توصیف منحنی PSD و برازش بر داده‌های تجربی آن ارائه شده است، اما به ندرت توانایی برازش تعداد زیادی از آنها در خاک‌های مختلف و گروه‌های بافتی متفاوت مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است. هدف از این پژوهش، بررسی قابلیت برازش 15 مدل PSD بر داده های تجربی و انتخاب بهترین مدل از بین آن‌ها برای کل نمونه های خاک و برای هر کدام از گروه های بافتی می باشد. در این پژوهش 160 نمونه خاک رویین و زیرین از استان‌های گیلان، همدان و کرمانشاه برداشت و بعد از تعیین PSD و بافت خاک، به گروه های بافتی خاک های شنی، لومی و رسی تفکیک شدند. پانزده مدل PSD بر داده های تجربی همه نمونه‌ها برازش شد. دقیق‌ترین مدل یک بار برای کل داده‌ها و یک بار برای هر گروه به تفکیک بر اساس معیارهای ارزیابی خطا انتخاب شدند. نتایج نشان داد که مدل ویبول در کل نمونه خاک‌های بررسی شده و همچنین در گروه های بافتی لومی و رسی، بالاترین دقت برازش را داشت. بعد از مدل ویبول، مدل های روسین راملر، ون گنوختن و فردلاند قرار گرفتند، اما تفاوت معنی داری در سطح 95 درصد با هم نداشتند. در گروه درشت بافت مدل S شکل ، برازش بهتری نسبت به سایر مدل ها داشت. با توجه به نتایج به دست آمده، مشخص می‌گردد که در گروه‌های بافتی مختلف، دقت برازش مدل‌های متفاوت با هم فرق داشتند.