فصلنامه
کلیدواژه‌ها = میکرومورفولوژی

تشکیل و تکامل خاک‌های رخنمون شده مناطق باستانی کنارصندل و دقیانوس در شهر جیرفت، استان کرمان

دوره 34، شماره 1، بهار 1399، صفحه 209-223

https://doi.org/10.22067/jsw.v34i1.84143

الهام سلیمانی ساردو، محمد هادی فرپور

چکیده خاک­ها به­عنوان اجزای مهمی از مکان­های باستانی تشخیص داده می­شوند و عموما به­عنوان نشان­گرهای چینه­شناسی مورد استفاده قرار می­گیرند. هدف از این مطالعه، بررسی میکرومورفولوژی و کانی­شناسی رس بخشی از مکان­های باستانی دقیانوس و گورستان­های باستانی کنارصندل (بستر قدیم و جدید هلیل­رود) و ترکیب اطلاعات به­دست آمده در زمینه خاک­شناسی و باستان­شناسی و نیز هم­پوشانی مناسب اطلاعات به­منظور شناخت بهتر وقایع گذشته می­باشد. به همین منظور تعداد سه خاک­رخ در نقاط باستانی منطقه حفر شد و پس از نمونه­برداری از اعماق مختلف، آزمایش­های فیزیکی و شیمیایی، میکرومورفولوژی و کانی­شناسی رسی روی آنها انجام گرفت. در بررسی نتایج کانی­شناسی رس، وجود کانی­های کائولینیت، ایلیت، کلریت، اسمکتیت و پالی­گورسکیت تأیید شد. نتایج میکرومورفولوژی، حضور نوعی فسیل جلبک کاروفیت که نشان­دهنده محیط آب شیرین تا لب شور در عصر دونین تا حال حاضر می­باشد را در خاک­رخ دقیانوس نشان داد. هم­چنین بررسی مقاطع نازک، وجود بلورهای گچ عدسی شکل و به­صورت صفحات درهم قفل شده در خاک­رخ­های کنار صندل، به­ویژه بستر جدید هلیل­رود و عدم وجود گچ در خاک­رخ دقیانوس را تأیید کردند. این موضوع می­تواند به­دلیل تأثیرپذیری منطقه کنار صندل از سازندهای نئوژن و گچی بالادست و رژیم بالارونده آب زیرزمینی باشد. وجود پوشش­های قوی رس و کلسیت در اطراف حفرات، به­ترتیب نشان­گر شرایط تکامل بالاتر در خاک­رخ دقیانوس و بستر جدید هلیل­رود بود. احتمالا به­دلیل تأثیرات هلیل­رود بر بستر قدیم خود در طی زمان­های طولانی، تکامل پایین­تر این خاک­رخ در منطقه مشاهده شد. نتایج رده­بندی خاک در منطقه باستانی دقیانوس، وجود افق آرجیلیک که نشان­دهنده بیشتر بودن رطوبت قابل دسترس در گذشته است را اثبات نمود.

مطالعه ژنتیکی ارتباط خاک و زمین‌نما در منطقه خشک فاریاب، استان کرمان

دوره 33، شماره 2، بهار 1398، صفحه 333-347

https://doi.org/10.22067/jsw.v33i2.78434

زهرا مقبلی، حمیدرضا اولیایی، صالح سنجری، ابراهیم ادهمی

چکیده جهت افزایش بهره­وری از خاک در کشاورزی پایدار، آگاهی از ویژگی­های مختلف آن ضروری می­باشد. پژوهش حاضر به منظور مطالعه نحوه تشکیل، طبقه­بندی، کانی­شناسی و میکرومورفولوژی خاک­های منطقه فاریاب در استان کرمان با رژیم رطوبتی و حرارتی اریدیک و هایپرترمیک، در سطوح ژئومورفیک مختلف انجام گرفت. اشکال اراضی منطقه شامل مخروط­افکنه، دشت رسوبی، اراضی پست و تپه در منطقه بودند. بر روی هر واحد ژئومورفیک، یک یا چند خاک­رخ حفر، تشریح و نمونه­برداری شدند. نمونه­های خاک تحت آزمایش­های معمول قرار گرفتند. نتایج نشان داد که با حرکت از واحدهای تپه و مخروط افکنه به سمت واحدهای پایین­دست، بافت خاک سنگین­تر، ظرفیت تبادل کاتیونی، ماده آلی، کربنات کلسیم معادل، هدایت الکتریکی، پ­هاش، نسبت سدیم جذبی، بیشتر و میزان گچ کمتر گردید. زیرگروه جدیـد Calcic Natrigypsids برای افزودن به تاکسونومی پیشنهاد می­شود. کانی­های رسی شامل ایلیت، پالیگورسکیت، کلریت، اسمکتیت، کائولینیت، ورمی­کولیت و کوارتز می­باشند. بیشترین میزان پالیگورسکیت در افق­های تجمعی گچ در واحدهای تپه و مخروط­افکنه بود و با حرکت به سمت واحدهای مرکزی دشت به میزان زیادی از مقدار آن کاسته و به میزان اسمکتیت افزوده شد. کانی­های کائولینیت، ایلیت و کلریت، کانی­های توارثی تشخیص داده شدند. بررسی مقاطع نازک نشان­دهنده­ وجود کربنات کلسیم به شکل­های نودول، پوشش در دیواره حفرات می­باشد. همچنین بلورهای گچ به فرم عدسی­شکل، کروی و بی‌شکل و یا پرشدگی و یا به صورت صفحات در هم قفل­شده مشاهده شدند. پوشش رسی در افق ناتریک در موقعیت اراضی پست در دیواره کانال­های خاک مشاهده شد. نتایج پژوهش، نمایانگر نقش مهم سطوح ژئومورفیک در تغییرپذیری ویژگی­های خاک­های منطقه مطالعاتی می­باشد.

تأثیر مواد زائد حاصل از پالایش نفت خام بر برخی ویژگی‌های فیزیکی خاک

دوره 30، شماره 3، تابستان 1395، صفحه 867-879

https://doi.org/10.22067/jsw.v30i3.40716

پری اسدی الاسوند، احمد حیدری

چکیده آلودگی خاک و آب‌های زیرزمینی به مواد آلی و سموم یک مشکل شایع زیست محیطی است .در این میان مشتقات نفتی یکی از مهم‌ترین آلوده سازهای محیط زیست محسوب می شوند. در اثر فرآیندهای فیزیکی و شیمیایی که بین آلاینده و خاک رخ می دهد، رفتار خاک تغییر می کند. جهت بررسی برخی از این تغییرات چهار نیمرخ آلوده و دو نیمرخ غیرآلوده مجاور با خاک های آلوده با مواد زائد حاصل از پالایش نفت خام مورد مقایسه قرار گرفتند. ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی، کانی شناسی و میکرومورفولوژیکی نمونه های دست خورده و دست نخورده خاک طبق روش های استاندارد بررسی شدند. اثرات قابل توجه مواد آلاینده در خاک شامل کاهش pH و افزایش کربن آلی و قابلیت هدایت الکتریکی می باشد. حد روانی و حد خمیرایی در خاک‌های آلوده به ترکیبات زائد نفتی نسبت به خاک‌های غیرآلوده افزایش یافته است. با افزایش مواد آلاینده در خاک‌های آلوده به نفت، شاخص خمیرایی کاهش یافت. نتایج میکرومورفولوژی و کانی شناسی رس خاک نیز نشان داد افزایش آلاینده در خاک موجب افزایش فضای بین لایه ای کانی‌های خاک می گردد. بعلت ثابت دی الکتریک پایین نفت، نه تنها خاک دیسپرس نشده بلکه باعث فلکوله شدن و تشکیل خاکدانه-های گرانولار شده است. خاک های مورد مطالعه از نظر شاخص فعالیت کانی‌های رسی، غیرفعال بود. نتایج نشان داد این خاک ها حتی جهت بهره-برداری جنبی دارای محدودیت هستند بطوریکه در خاک‌های آلوده به نفت بدلیل محدوده کمی که بین حد خمیرایی و روانی وجود دارد امکان لغزنده شدن آن‌ها سریعتر از خاک‌های غیرآلوده است و باید از ساخت و ساز اجتناب شود.

مقایسه خصوصیات میکرومورفولوژیکی خاکهای شور-سدیمی و غیرشور- غیرسدیمی اطراف دریاچه اورمیه

دوره 28، شماره 5، پاییز 1394، صفحه 1011-1024

https://doi.org/10.22067/jsw.v0i0.28456

ساغر چاخرلو، شهرام منافی، احمد حیدری

چکیده تصور انجام مطالعات دقیق تشکیل خاک بدون کمک میکروموفولوژی مشکل است. برخی فرآیندها در سطوح ماکرومورفولوژی به اندازه کافی واضح و گویا نیستند. میکرومورفولوژی مطمئن ترین روش برای تشخیص همه فرآیندهای پیچیده در خاک است. در این تحقیق به منظور مقایسه خصوصیات میکرومورفیک خاک های شور-سدیمی و غیرشور- غیرسدیمی اراضی غرب دریاچه ارومیه، چهار خاکرخ (دو خاکرخ در اراضی شور-سدیمی و دو خاکرخ در اراضی غیرشور- غیرسدیمی) مورد بررسی قرار گرفتند. پس از تشریح و نمونه برداری خاکرخ ها طبق روش های استاندارد، تجزیه های فیزیکوشیمیایی انجام و مقاطع نازک از نمونه های دست نخورده و جهت دار تهیه شدند و با میکروسکوپ پلاریزان4 مورد مطالعه قرار گرفتند. بررسی مقاطع نازک5 نشان داد خاک های شور-سدیمی فاقد ریزساختمان بوده و منافذ آنها عمدتا از نوع ستاره ای است. منافذکانال و صفحه-ای نیز در خاک ها مشاهده شدند. در خاک های غیرشور-غیرسدیمی، خاک ها دارای ریزساختمان می باشند و منافذ آنها عمدتا از نوع حفرات آرایشی مرکب بوده است و همچنین حفرات کانال، صفحه ای و ستاره ای نیز مشاهده شدند. بی-فابریک هردو خاک عمدتاً از نوع بلوری است. عوارض خاکساز خاک های شور-سدیمی عبارتند از: پوششهای رس ته نشستی، تجمعات نمک شامل پوشش ها و پرشدگی های نمک که در داخل منافذ کانالی و ستاره ای مشاهده شدند ولی خاک های غیرشور- غیرسدیمی فاقد این عوارض بودند. پوشش های آلی نیز به صورت لکه هایی سیاه رنگ و در مواردی به صورت مخلوط با توده ریز خاک فقط در خاک‌های شور-سدیمی مشاهده شدند. تجمعات آهکی شامل انواع گرهک های تیپیک، پرشدگی ها، پوشش های آهکی و تجمعات اکسیدهای آهن و منگنز به صورت گرهک ها و پوشش ها در هر دو خاک شور-سدیمی و غیر شور- غیرسدیمی مشاهده گردیدند.

مطالعه ی ژنتیکی و میکرومورفولوژیکی خاک های یک کاتنا در منطقه‏ی یاسوج (مطالعه ی موردی: منطقه‏ی دشت روم)

دوره 26، شماره 2، بهار 1391

https://doi.org/10.22067/jsw.v0i0.14183

حمیدرضا اولیایی

چکیده این مطالعه به منظور بررسی اثر پستی و بلندی و آب زیرزمینی بر تشکیل و تکامل خاک یک کاتنا در منطقه‏ی یاسوج صورت گرفت. خاک ها در دامنه ای از زهکشی خوب در بالای شیب تا زهکشی بسیار ضعیف همراه با سطح ایستابی بالا در پایین شیب قرار داشتند. شش خاکرخ در واحدهای مختلف فیزیوگرافی حفر، تشریح و نمونه برداری گردیدند. نمونه های دست نخورده به منظور تهیه مقاطع نازک و مشاهدات میکروسکوپ الکترونی تهیه گردیدند. نتایج نشان دادند که انحلال و انتقال کربنات ها و تشکیل کربنات کلسیم ثانویه؛ خروج اکسیدهای آهن و منگنز از کانی ها و توزیع آنها؛ آبشویی و انتقال رس در خاکرخ، مهمترین فرایندهای ژنتیکی صورت گرفته در این کاتنا بوده است. بیشترین میزان تخلیه کربنات از سطح خاک در فیزیوگرافی های اراضی پست و دشت مرتفع صورت گرفت. کربنات های ثانویه در انواع میکریت و اسپاریت، کریستال های سوزنی شکل، نودول و اشکال سیتومورفیک مشاهده شدند. انبساط و انقباض خاک در نتیجه‏ی دوره های تر و خشک ممکن است دلیل تخریب پوشش های رسی در برخی از افق های آرجیلیک باشد. پدیده های متفاوتی مرتبط با اکسایش و کاهش آهن و منگنز در طول کاتنا در نتیجه‏ی اختلاف در پستی و بلندی و سطح بالای آب زیرزمینی مشاهده گردید.