فصلنامه

ارزیابی وضعیت تغذیه ای باغات فندق دارای سرخشکیدگی استان گیلان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار بخش تحقیقات خاک وآب مرکز ،تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گیلان سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج. کشاورزی، رشت، ایران

10.22067/jsw.2026.99888.1568
چکیده
بررسی وضعیت عنصرهای غذایی در گیاهان، روشی مؤثر در تشخیص کمبودها و تعیین بهینۀ الگو عنصرهای غذایی پرمصرف و کم مصرف موردنیاز، افزایش عملکرد و نیز بهبود کیفیت محصولات کشاورزی است. فندق در استان گیلان سطحی بیش از 19000 هکتار را به خود اختصاص داده است. نقش درختان فندق در پوشش گیاهی و حفاظت از خاک و درآمد باغداران محلی در دامنه های البرز شمالی همواره بسیار حائز اهمیت بوده است. در سال‌های اخیر با تغییرات شدید اقلیمی در محیط‌های کوهستنانی و عدم استفاده از روش‌های نوین عملیات به زراعی خصوصا تغذیه گیاهی، با معضل سرخشکیدگی و زردی برگ در برخی مناطق مواجه شده است. لذا این تحقیق، به منظور ارزیابی وضعیت تغذیه‌ای باغات فندق واجد سرخشکیدگی در استان گیلان انجام شد. بدین منظور نمونه‌های برگ از 40 باغ جمع‌آوری و غلظت عناصر پر مصرف و کم‌مصرف درآنها اندازه گیری شد. با استفاده از غلظت عناصر غذایی در برگ مزارع با عملکرد نسبی بالا) 10 باغ(، غلظت مرجع (Cref) برای عناصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم وکلسیم و منیزیم به ترتیب 38/2، 07/0 ،27/1 ،69/1 ، 44/0 درصد و برای عناصر، آهن، منگنز، روی و مس به ترتیب 8/512، 25/ 105 ،00/37 ،93/15میلی‌گرم بر کیلوگرم به دست آمد. نتایج نشان می‌دهد که عدم تعادل تغذیه‌ای، به‌ویژه کمبود نیتروژن و عناصر ریزمغذی شامل مس، آهن، روی و منگنز، می‌تواند با بروز علائم سرخشیدگی، زردی برگ، کاهش رشد شاخه‌ها و تضعیف سلامت درختان فندق همراه باشد .با این حال، از آنجا که سرخشکیدگی پدیده‌ای چندعاملی است، نقش سایر عوامل نظیر تنش‌های اقلیمی و رطوبتی، بیماری‌های ریشه، ویژگی‌های خاک و مدیریت باغ نیز باید در کنار وضعیت تغذیه‌ای مورد توجه قرار گیرد .بنابراین، اجرای برنامه‌های کوددهی متعادل بر اساس آزمون خاک و برگ و تأمین به ‌موقع عناصر غذایی محدودکننده، می‌تواند به بهبود وضعیت تغذیه‌ای و کاهش شدت این عارضه در باغ‌های فندق کمک کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluation of the nutritional status of hazelnut orchards with Dieback in Guilan province

نویسنده English

Ali Lahiji
Assistant Professor of soil and water department, Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Rash,, Iran
چکیده English

چکیده مبسوط:

مقدمه: فندق در استان گیلان سطحی بیش از 19000 هکتار را به خود اختصاص داده است. بررسی وضعیت عنصرهای غذایی در گیاهان، روشی مؤثر در تشخیص کمبودها و تعیین بهینۀ الگو عنصرهای غذایی پرمصرف و کم مصرف موردنیاز، افزایش عملکرد و نیز بهبود کیفیت محصولات کشاورزی است. نقش مهم این گیاه در پوشش گیاهی و حفاظت از خاک و اقتصاد جوامع محلی در دامنه های البرز شمالی همواره بسیار حائز اهمیت بوده است. در سال‌های اخیر با تغییرات شدید اقلیمی در محیط کوهستانی و عدم استفاده از روش‌های نوین عملیات به زراعی خصوصا تغذیه گیاهی، با معضل سرخشکیدگی وزردی برگ در برخی مناطق مواجه شده است. سبک بودن بافت خاک و تخلیه سریع عناصر غذایی از این خاک ها، عوارض طبیعی و شیب‌دار بودن و عمق اندک خاک، بارندگی های پائیزه و زمستانه، آهکی بودن خاک و مشکلات تغذیه ای ناشی از پ هاش بالای خاک که بر قابلیت استفاده برخی از عناصر به ویژه عناصر کم مصرف تأثیرگذار است. با بررسی تغییر غلظت عناصر غذایی در عملکردهای پایین و بالا در شرایط منطقه می‌توان وضعیت تغذیه‌ای باغات را مورد ارزیابی قرارداد و نشان داد که برای رسیدن به عملکرد مطلوب و رفع ناهنجاری‌های تغذیه‌ای گیاه می‌بایست چه شاخص‌هایی اصلاح شود. لذا این تحقیق، به منظور ارزیابی وضعیت تغذیه‌ای باغات فندق واجد سرخشکیدگی در استان گیلان انجام شد.

مواد وروشها: به منظور ارزیابی وضعیت تغذیه‌ای باغات فندق دارای سرخشکیدگی با استفاده از روش DOP و تجزیه شیمیایی برگ در استان گیلان در مناطق عمده تحت کشت آن در 41 باغ در سه شهرستان سیاهکل، املش و رودسر در سال زاعی (1400-1401) در باغات منطقه انجام گردید. باغات همگی بارور بیش از15 سال انتخاب شدند. انتخاب باغات با هماهنگی سازمان جهاد و مراکز خدمات تابعه با معضل سرخشکیدگی انتخاب گردیدند،به طوری که تعداد 10 با غ از عملکرد مطلوب وضعیت مناسبی قرار داشتند و تعداد 31 باغ نیز دارای سرخشکیدگی محدود و زردی شاخه‌ها بودند. برای نمونه‌برداری تعداد 10 درخت در هر باغ که از لحاظ سن و تیپ عملکرد و رقم (گرد اشکور) یکسان بودند بطور تصادفی و پراکنده انتخاب شد.

نتایج و بحث: حدود بهینه عناصر در باغات فندق خوب بدست آمد، بر اساس آن غلظت عناصر نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیم به ترتیب 38/2، 07/0، 27/1،7/1،44/0درصد و برای عناصر آهن، مس، روی و منگنز نیز به ترتیب 83/512 ،93/15 ،37 و 25/105میلی‌گرم برکیلوگرم بدست آمد. . بررسی نتایج مربوط به محاسبات شاخص های DOPنشان می‌دهد عدم تعادل تغذیه ای درباغات منطقه وجود دارد. بر این اساس جمع قدر مطلق تمامی شاخص های (ΣDOP) باغ‌ها بیشتر از صفر بوده و عموما دارای مقادیری در دامنه بین16/67 تا04/460 در باغات بوده که بیانگر عدم تعادل تغذیه‌ای باغات می‌باشد .لازم به ذکر است که هر چه میزان جمع قدر مطلقDOP از صفر فاصله بیشتری داشته باشد به معنی عدم تعادل تغذیه‌ای مقادیر شدیدتر می باشد. بررسی ترتیب نیاز غذایی باغات فندق دارای سر خشکیدگی با توجه به تعداد شاخص های منفی نشان داد که نیاز غذایی آنها در حالت کلی به ترتیب اولویت در حال حاضر به صورت: N>Cu>Fe>Zn>Mn>Mg>P>K>Ca می‌باشد . عدم توجه به عناصری مانند نیتروژن، فسفر، منگنز، آهن، مس و روی و اینکه باغداران در طول سال‌های زیادی که از احداث باغ‌هایشان گذشته، کمتر از کودهای شیمیایی در مدیریت تغذیه باغ‌های خود استفاده نمودند، که برخی نقش کلیدی (نیتروژن، آهن و فسفر) در رشد ریشه، شاخه ها ، زردی و ریزش برگ داشته که نهایتا به سرخشکیدگی بخشی از شاخه ها یا کل درخت خواهند گردید.

نتیجه گیری: شاخص انحراف از درصد بهینه محاسبه شده در باغات مورد مطالعه بر اساس مقادیر حکایت از آن دارد که برخی عناصر غذایی عمدتاً در حالت کمبود قرار دارند که همین مسئله باعث بر هم خوردن تعادلات نسبی عناصر در گیاه و بروز مسائل گسترده مرتبط با تغذیه در باغات فندق منطقه دارد. درختان فندق منطقه اشکورات علاوه بر مشکلات تغذیه ای بویژه عناصر نیتروژن، آهن، فسفر سایر عوامل مانند تنش‌های اقلیمی، خاکی، بیماری های ریشه ای نیز، نقش کلیدی در جذب عناصر غذایی، رشد سرشاخه‌ها، زردی و ریزش برگ درختان داشته که به سرخشکیدگی درختان منجر خواهد شد. به این عوامل توجه ویژه‌ای داشته باشند. لذا باغداران می‌بایست در کنار توجه به وضعیت تغذیه‌ای، مدیریت باغ را نیز مورد توجه قرار دهند، خصوصا تنش های رطوبتی، توجه به بیماری ریشه، بنابراین، اجرای برنامه‌های کوددهی متعادل بر اساس آزمون خاک و برگ، تأمین به‌موقع عناصر غذایی محدودکننده، می‌تواند به بهبود وضعیت تغذیه‌ای و کاهش شدت این عارضه در باغ‌های فندق کمک کند

کلیدواژه‌ها English

Dieback
nutrient deficiency
deviation from the optimal percentage
hazelnut
Gilan
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 26 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 26 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 20 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 26 آبان 1405
  • تاریخ اولین انتشار 26 آبان 1405